Yan Anlam (Yakıştırmaca)

Bir önceki dersimizde mecaz anlam konusunu işlemiştik. Bu dersimizde ise yan anlam (yakıştırmaca) konusunu ele alacağız.

yan anlam

yan anlam

Yan anlam (yakıştırmaca): Şekil ve işlev benzerliğinden dolayı, bir sözcüğün başka bir varlığa ad olarak verilmesidir.

Örnekler:

Uçurtmanın kuyruğu nazlı nazlı sallanıyor.

Aradığım belgeler masanın alt gözündeymiş.

Bu dağ başında arabamızın bozulması hiç de iyi olmadı.

Şehrin göbeğinde kavgaya tutuştular.

Kitabımın yaprakları arasından kuru bir gül çıktı.

Yukarıda örnek olarak verdiğimiz sözcüklerde kırmızı olarak belirtilen sözcüklerin yan anlam (yakıştırmaca) olarak kullanıldığı görülecektir.

Terim anlamı:

Bilim, sanat, meslek, spor gibi alanlarla ilgili özel ve belirli kavramları karşılayan sözcüklere terim anlamı denir.

“Maçta takımımız neredeyse tek kale oynadı.”

Burada kullanılan kale sözcüğü spor dalında oyuncuların top oynarken, topu sokmaya çalıştıkları yer anlamında kullanılmıştır.

Aşağıda verdiğimiz örneklerde renkli olarak yazılan sözcükler, karşılarında yazan alanla ilgili oldukları için terim anlamı kazanmıştır.

Vadi, meridyen, ekvator, dönence —> caoğrafya

Adıl, eylemsi, virgül, özne, kök —> dilbilgisi

Dekor, perde, sahne, suflör —> tiyatro

Somut Anlam

Beş duyumuzdan (görme, işitme, koklama, dokunma, tatma) herhangi biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcükler, somut anlamlıdır.

Örnek:

Güneş, bulutların arkasında kalmıştı.

Yukarıda verilen örnekte “bulut” görme duyusuyla algıladığımız için somut sözcük anlamındadır.

Su, toprak, ateş, ışık, koku, rüzgar, kalp…

Soyut Anlam

Beş duyumuzdan herhangi biriyle algılayamadığımız; ancak var olduklarını akıl, inanç ve sezgilerimizle kabul ettiğimiz kavramları karşılayan sözcükler, soyut anlamındadır.

Örnek:

Evimizde huzur dolu bir ortam vardır.

Örnekte kullanılan “huzur” beş duyumuzdan biriyle hissedilebilecek bir şey olmadığından soyut anlamlıdır.

Düşünce, vicdan, akıl, sevgi, mutluluk, huzur…







Yorum Yapın